म्हणी व त्यांचे अर्थ

इयत्ता ७ वीसाठी २०० म्हणी व त्यांचे अर्थ 

मी त्या ४ भागांमध्ये (प्रत्येकी ५० म्हणी) देऊ शकतो.

भाग १ (१–५०)

अति तिथे माती — कोणत्याही गोष्टीचा अतिरेक वाईट.

अडला हरी गाढवाचे पाय धरी — अडचणीत कोणाचीही मदत घ्यावी लागते.

अंथरूण पाहून पाय पसरावे — आपल्या कुवतीप्रमाणे वागावे.

एका म्यानात दोन तलवारी राहत नाहीत — दोन बलवान व्यक्ती एकत्र राहत नाहीत.

उथळ पाण्याला खळखळाट फार — कमी ज्ञान असलेले जास्त बोलतात.

ऊंटाच्या तोंडात जिरे — गरजेपेक्षा फार कमी.

करावे तसे भरावे — कर्माचे फळ मिळते.

कोल्ह्याला द्राक्षे आंबट — न मिळालेल्या वस्तूला नावे ठेवणे.

घरचा आहेर कशाला? — स्वतःचीच वस्तू परत देणे.

चोराच्या उलट्या बोंबा — चूक करूनही दुसऱ्यावर दोष देणे.

थेंबे थेंबे तळे साचे — थोडे थोडे करून मोठी बचत होते.

दूरचे ढोल साजरे — दूरची गोष्ट चांगली वाटते.

नाव मोठे लक्षण खोटे — नाव मोठे पण गुणवत्ता कमी.

नाचता येईना अंगण वाकडे — स्वतःची चूक दुसऱ्यावर ढकलणे.

बुडत्याला काडीचा आधार — संकटात छोटी मदतही मोठी वाटते.

हातचे सोडून पळत्याच्या पाठी — खात्रीचे सोडून अनिश्चित मागे लागणे.

शितावरून भाताची परीक्षा — थोड्यावरून संपूर्ण अंदाज येतो.

लोका सांगे ब्रह्मज्ञान, स्वतः कोरडे पाषाण — दुसऱ्याला उपदेश पण स्वतः आचरण नाही.

वेळेवरचे काम अर्धे — योग्य वेळी केलेले काम सोपे होते.

एकीचे बळ, तिघाडीची फळ — एकतेत शक्ती असते.

जशी करणी तशी भरणी — कर्माप्रमाणे फळ.

हातचे राखून पोटचे गमावणे — अति सावधपणामुळे नुकसान.

दुधाने तोंड पोळले की ताक फुंकून पितात — अनुभवामुळे सावध राहणे.

हात कंगन को आरसी क्या (मराठीतही वापर) — स्पष्ट गोष्टीला पुरावा लागत नाही.

अंधळा मागतो एक डोळा, देव देतो दोन — अपेक्षेपेक्षा जास्त मिळणे.

एक अनार शंभर आजारी — मागणी जास्त, पुरवठा कमी.

भित्यापाठी ब्रह्मराक्षस — भित्र्याला सर्वत्र भीती वाटते.

चोर सोडून संन्याशाला फाशी — निरपराधाला शिक्षा.

पळसाला पाने तीन — परिस्थितीत बदल नाही.

साप गेला आणि शेपूट राहिले — मुख्य गोष्ट निघून गेली.

दगडापेक्षा वीट मऊ — वाईटापेक्षा कमी वाईट बरे.

आंधळ्याच्या गायी देव राखतो — देव असहाय्यांची मदत करतो.

जिथे इच्छा तिथे मार्ग — इच्छाशक्ती असेल तर मार्ग सापडतो.

लोभाचे फळ वाईट — लोभामुळे नुकसान होते.

संकटात मित्र ओळखावा — खरा मित्र अडचणीत मदत करतो.

बोलाची कढी, बोलाचाच भात — कृतीपेक्षा फक्त बोलणे.

जळत्या घरात तेल ओतणे — संकट वाढवणे.

डोळ्यात तेल घालून पाहणे — खूप काळजी घेणे.

हात धुऊन मागे लागणे — सतत त्रास देणे.

नाकाने कांदे सोलणे — फार त्रास सहन करणे.

पाण्यात राहून माशाशी वैर नको — ज्याच्यावर अवलंबून आहोत त्याच्याशी वैर करू नये.

गाढवापुढे वीणा वाजवणे — अयोग्य व्यक्तीसमोर चांगली गोष्ट सांगणे.

चोराच्या मनात चांदणे — अपराधी मनाला भीती वाटते.

देव तारी त्याला कोण मारी — देवाची कृपा असेल तर कोणी काही करू शकत नाही.

मन चंगा तो कठौती में गंगा — मन शुद्ध असेल तर सर्व चांगले.

घरचा जोगी जोगडा, परचा सिद्ध — आपल्या माणसाची किंमत नसते.

अडला नारायण गाढवाचे पाय धरी — अडचणीत कोणाचीही मदत घ्यावी लागते.

हपापाचा माल गपापा — लोभामुळे सर्व गमावणे.

वेळ अमूल्य आहे — वेळेचे महत्त्व ओळखावे.

घाईचे काम शैतानाचे — घाईत काम बिघडते.

�⁠मी पुढील संदेशात **भाग २ (५१–१००)**, त्यानंतर �⁠भाग ३ (१०१–१५०) आणि **�⁠भाग ४ (१५१–२००)** देऊ शकतो.

२०० म्हणी व त्यांचे अर्थ – भाग २ (म्हणी क्र. ५१ ते १००)

अति शहाणा त्याचा बैल रिकामा — अति हुशारीमुळे नुकसान होते.

एक हाताने टाळी वाजत नाही — दोन्ही बाजूंची चूक असते.

उद्योगाचे फळ गोड — मेहनतीचे फळ चांगले मिळते.

कष्टाशिवाय फळ नाही — परिश्रम केल्याशिवाय यश मिळत नाही.

जसे बी पेराल तसे उगवेल — जसे कर्म तसे फळ.

चादर पाहून पाय पसरावे — उत्पन्नानुसार खर्च करावा.

संकटे माणसाला शहाणे करतात — अडचणींमधून अनुभव मिळतो.

गरज ही शोधाची जननी आहे — गरजेतून नवे शोध लागतात.

एकीत शक्ती असते — एकत्र काम केल्यास यश मिळते.

विद्या हेच खरे धन — ज्ञान सर्वश्रेष्ठ संपत्ती आहे.

वेळ कोणासाठी थांबत नाही — वेळेचा सदुपयोग करावा.

सत्याचा नेहमी विजय होतो — सत्य शेवटी जिंकते.

लोभ हा सर्व अनर्थाचे मूळ आहे — लोभामुळे संकटे येतात.

कष्टाचे चीज होते — मेहनतीला यश मिळते.

धीराचे फळ गोड असते — संयमाने चांगले परिणाम मिळतात.

बोले तैसा चाले — बोलण्याप्रमाणे वागणारा चांगला असतो.

जगावे तर मानाने — स्वाभिमानाने जीवन जगावे.

विद्या विनयाने शोभते — ज्ञानाबरोबर नम्रता आवश्यक आहे.

थेंबे थेंबे तळे साचे — थोडी-थोडी बचत मोठी होते.

एकाच माळेचे मणी — सारख्याच स्वभावाचे लोक.

अंधारात बाण मारणे — अंदाजाने काम करणे.

आपला हात जगन्नाथ — स्वतःच्या कष्टावर विश्वास ठेवावा.

कानाला खडा लावणे — पुन्हा चूक न करण्याची शपथ घेणे.

नाक कापणे — अपमान होणे.

तोंडाची वाफ दवडणे — विनाकारण समजावणे.

डोळ्यात धूळ फेकणे — फसवणे.

हातावर तुरी देणे — दाद न देणे.

हात झटकणे — जबाबदारी टाळणे.

तोंडाला पाने पुसणे — काहीही न मिळणे.

डोक्यावर घेणे — जास्त लाड करणे.

कान फुंकणे — चुकीचा सल्ला देणे.

पोटात कावळे ओरडणे — खूप भूक लागणे.

हातपाय गाळणे — घाबरणे किंवा निराश होणे.

जीव मुठीत धरणे — फार घाबरणे.

तोंडदेखले बोलणे — मनापासून न बोलणे.

पाय घसरणे — चूक होणे.

डोळे उघडणे — जाणीव होणे.

तोंडाला कुलूप लावणे — गप्प बसणे.

डोक्यावरून पाणी जाणे — सहनशक्ती संपणे.

जीवावर बेतणे — प्राणाला धोका निर्माण होणे.

डोळ्यांत तेल घालून जपणे — खूप काळजीपूर्वक जपणे.

नाकी नऊ येणे — फार त्रास होणे.

पाय रोवून उभे राहणे — ठाम राहणे.

हातचे जाऊ देणे — मिळालेली संधी गमावणे.

डोळे भरून येणे — भावूक होणे.

जीव भांड्यात पडणे — चिंता दूर होणे.

तोंडसुख घेणे — रागावून बोलणे.

पायाखालची वाळू सरकणे — अचानक धक्का बसणे.

कानाडोळा करणे — जाणीवपूर्वक दुर्लक्ष करणे.

तोंडाला तोंड देणे — ठामपणे सामना करणे.

तुम्ही सांगितल्यास, मी भाग ३ (१०१ ते १५० म्हणी व अर्थ) देखील देतो.

 २०० म्हणी व त्यांचे अर्थ – भाग ३ (१०१ ते १५०)

अति घाई, ठोकर खाई — घाईमुळे चुका होतात.

एक घाव, दोन तुकडे — एकाच कृतीत काम पूर्ण होणे.

उद्योगी माणसाला यश मिळते — मेहनतीला यश मिळते.

कष्टाला पर्याय नाही — मेहनत आवश्यक आहे.

जिथे कष्ट तिथे यश — परिश्रमाने यश मिळते.

जशी संगत तसा रंग — सहवासाचा परिणाम होतो.

सत्य कधी लपत नाही — सत्य एक ना एक दिवस समोर येते.

चोराच्या दाढीत तिनका — दोषी माणूस स्वतःच घाबरतो.

वेळ अमूल्य असते — वेळ वाया घालवू नये.

शहाण्याला शब्दाचा मार — बुद्धिमानाला कमी सांगितले तरी समजते.

घरचे खाऊन लष्कराच्या भाकऱ्या भाजणे — स्वतःचे नुकसान करून दुसऱ्याचे काम करणे.

पळत्या चोराची लंगोटी — काहीच न मिळण्यापेक्षा थोडे मिळणे बरे.

दिसते तसे नसते — बाह्य रूपावर विश्वास ठेवू नये.

चार दिवस सासूचे, चार दिवस सुनेचे — काळ नेहमी सारखा नसतो.

आपलेच दात, आपलेच ओठ — दोन्ही बाजू आपल्याच असतात.

मनात एक, जनात एक — मनात वेगळे आणि बोलण्यात वेगळे.

सोन्याहून पिवळे — अपेक्षेपेक्षा अधिक चांगले.

जिवावर उदार होणे — मोठे धाडस करणे.

आगीत तेल ओतणे — भांडण किंवा संकट वाढवणे.

तोंडाला पाणी सुटणे — एखादी वस्तू खाण्याची इच्छा होणे.

डोळ्यात भरणे — आवडणे.

नाक वर करणे — गर्वाने वागणे.

हात आखडता घेणे — मदत न करणे किंवा खर्च टाळणे.

हातभार लावणे — मदत करणे.

खांद्याला खांदा लावून काम करणे — एकत्र काम करणे.

तोंडघशी पडणे — अपयशी होणे.

डोळ्यांत झोप नसणे — काळजीमुळे झोप न लागणे.

जीव टांगणीला लागणे — फार चिंता वाटणे.

डोळे दिपणे — आश्चर्य वाटणे.

पोटात गोळा येणे — भीती वाटणे.

हातपाय सुटणे — गोंधळून जाणे.

तोंड फिरवणे — संबंध तोडणे.

हातचे राखणे — जपून वापरणे.

नाक मुरडणे — नावड व्यक्त करणे.

जीव ओवाळून टाकणे — खूप प्रेम करणे.

तोंड बंद ठेवणे — गुपित न सांगणे.

डोळ्यांचे पारणे फेडणे — मनसोक्त पाहणे.

हातातोंडाशी आलेला घास जाणे — मिळणारी गोष्ट न मिळणे.

जीवाला जीव देणे — खूप प्रेम करणे.

हातची संधी दवडणे — चांगली संधी गमावणे.

कानावर न घेणे — दुर्लक्ष करणे.

डोक्यावर आभाळ कोसळणे — मोठे संकट येणे.

पाय घट्ट रोवणे — ठाम राहणे.

तोंड गोड करणे — आनंद व्यक्त करण्यासाठी गोड खाऊ देणे.

हात साफ असणे — चोरी करण्यात पटाईत असणे.

जीवाचे रान करणे — खूप मेहनत करणे.

पोटात दुखणे — दुसऱ्याच्या यशाचा मत्सर वाटणे.

डोळे पांढरे होणे — खूप राग येणे.

तोंडाला फेस येणे — खूप रागाने बोलणे.

हात टेकणे — हार मानणे.

�⁠पुढील संदेशात **भाग ४ (१५१ ते २००)** देतो.

२०० म्हणी व त्यांचे अर्थ – भाग ४ (१५१ ते २००)

अति लोभाचा शेवट वाईट — लोभामुळे नुकसान होते.

एकीचे बळ मोठे — एकतेमुळे यश मिळते.

उद्योगी माणसाला देव मदत करतो — मेहनतीला साथ मिळते.

कष्टाचे चीज होते — परिश्रमाचे फळ मिळते.

जसे कराल तसे भराल — कर्माप्रमाणे फळ मिळते.

थेंबे थेंबे तळे साचे — थोड्या-थोड्या प्रयत्नांनी मोठे कार्य होते.

सत्याचा विजय होतो — सत्य नेहमी जिंकते.

लोभापायी नुकसान — अति लोभामुळे हानी होते.

गरजवंताला अक्कल नसते — गरजेच्या वेळी माणूस काहीही करतो.

बोले तैसा चाले — बोलण्याप्रमाणे वागावे.

आपला हात जगन्नाथ — स्वतःवर विश्वास ठेवावा.

विद्या हेच खरे धन — ज्ञान सर्वात मौल्यवान असते.

शहाण्याला इशारा पुरेसा — बुद्धिमानाला थोडे सांगितले तरी समजते.

घाईचे काम शैतानाचे — घाईत काम बिघडते.

दुधाने तोंड पोळले की ताक फुंकून पितात — अनुभवामुळे सावध राहतात.

अंथरूण पाहून पाय पसरावे — आपल्या कुवतीप्रमाणे खर्च करावा.

अति तिथे माती — कोणत्याही गोष्टीचा अतिरेक वाईट.

उथळ पाण्याला खळखळाट फार — कमी ज्ञान असलेले जास्त बोलतात.

करावे तसे भरावे — चांगल्या-वाईट कर्माचे तसेच फळ मिळते.

कोल्ह्याला द्राक्षे आंबट — न मिळालेल्या गोष्टीची निंदा करणे.

नाचता येईना अंगण वाकडे — स्वतःची चूक दुसऱ्यावर ढकलणे.

बुडत्याला काडीचा आधार — संकटात छोटी मदतही मोठी वाटते.

दूरचे ढोल साजरे — दूरची गोष्ट आकर्षक वाटते.

नाव मोठे लक्षण खोटे — नाव मोठे पण गुणवत्ता कमी.

हातचे सोडून पळत्याच्या पाठी — खात्रीची गोष्ट सोडून अनिश्चित गोष्टीच्या मागे लागणे.

शितावरून भाताची परीक्षा — थोड्यावरून संपूर्ण अंदाज येतो.

चोराच्या उलट्या बोंबा — चूक करून दुसऱ्यावर दोष देणे.

गाढवापुढे वीणा वाजवणे — अयोग्य व्यक्तीसमोर चांगली गोष्ट सांगणे.

घरचा जोगी जोगडा, परचा सिद्ध — आपल्या माणसाची किंमत नसते.

हपापाचा माल गपापा — लोभामुळे सर्व गमावणे.

जळत्या घरात तेल ओतणे — संकट वाढवणे.

डोळ्यात तेल घालून जपणे — खूप काळजीपूर्वक जपणे.

हात धुऊन मागे लागणे — एखाद्याला सतत त्रास देणे.

नाकी नऊ येणे — फार त्रास होणे.

जीव मुठीत धरणे — खूप घाबरणे.

कानाडोळा करणे — जाणीवपूर्वक दुर्लक्ष करणे.

तोंडाला कुलूप लावणे — गप्प बसणे.

पोटात कावळे ओरडणे — खूप भूक लागणे.

डोक्यावर आभाळ कोसळणे — मोठे संकट येणे.

जीव भांड्यात पडणे — चिंता दूर होणे.

तोंडसुख घेणे — रागाने बोलणे.

हात टेकणे — हार मानणे.

डोळ्यांचे पारणे फेडणे — मनसोक्त पाहणे.

हातभार लावणे — मदत करणे.

नाक मुरडणे — नावड व्यक्त करणे.

तोंड फिरवणे — संबंध तोडणे.

हातपाय गाळणे — घाबरणे किंवा निराश होणे.

पाय घसरणे — चूक होणे.

डोळे उघडणे — जाणीव होणे.

जीवाचे रान करणे — खूप मेहनत करणे.

ही २०० म्हणी इयत्ता ७ वीच्या मराठी व्याकरणाच्या अभ्यासासाठी उपयुक्त आहेत.